Funkcje prymarne – jedzenie, picie, oddychanie odbywają się tymi samymi drogami co artykulacja. I właściwie są najważniejsze, bo stanowią o przeżyciu. Artykulacja jest na drugim miejscu i  zależy do wszystkich funkcji prymarnych, które przygotowują narządy do artykulacji od okresu prenatalnego!

Już w brzuchu mamy ćwiczymy wargi, język, ssanie, połykanie, ziewanie 🙂 Potem każdego dnia doskonalimy się!

Prawidłowe oddychanie jest niezbędne do życia. Wdech nosem, wydech ustami, w pozycji spoczynkowej usta powinny być zamknięte. Podczas dużego  wysiłku oddychamy ustami i nosem tak jak podczas mówienia. Powietrze płynące przez nos jest ogrzane, nawilżone, oczyszczone; przy okazji masuje dno jamy nosowej dbając o jej ukrwienie. Prawidłowe oddychanie wpływa na prawidłowy rozwój kompleksu ustno- twarzowego, czyli konkretnie na napięcie mięśniowe, pozycję języka, warg, żuchwy. Tylko niemowlęta potrafią jednocześnie jeść i oddychać 🙂 bo ich krtań jest osadzona wysoko. Dopiero między szóstym -ósmym miesiącem krtań obniża się i dzieciaki tracą tę właściwość.

Ciekawostka : czas fonacji zależy od ilości pobranego powietrza, u noworodka – to 0,2 -0,5 sekundy, u roczniaka -2 sekundy, u zdrowego 10-latka 10-15 sekund. A więc 10 latek potrafi powiedzieć na jednym wydechu zdanie złożone 🙂 , to dlaczego 18 latek nie mówi czasami nic 🙂 ??

Prawidłowe czynności pokarmowe i picie warunkują nie tylko nasze przetrwanie, ale decydują o prawidłowej artykulacji,  są najbardziej naturalnym ćwiczeniem logopedycznym. Na umiejętność jedzenia składa się: odgryzanie, gryzienie, żucie, połykanie. Zanim jednak dojdziemy do tego najpierw ssiemy, uczymy się pić z kubka, pseudoodgryzamy, pseudogryziemy.

Ssanie trwa od urodzenia, wycofywane powinno być już od 12 miesiąca życia dziecka, by dać  możliwość dalszym etapom rozwojowym: zmiana diety, zmiana pozycji języka, żuchwy. Dzięki karmieniu naturalnemu ćwiczmy wargę górną, ruchy języka, podniebienia miękkiego, mięśnie policzków, wyrównujemy tzw tyłożuchwie fizjologiczne ( warga dolna zrównuje się z górną) i sytuacje społeczne 🙂 z mamą :).

Łyżeczka – pojawia się, kiedy niemowlę może przyjąć pozycję siedzącą czyli około 4-6 miesiąca życia. Ważna jest prawidłowa pozycja przy jedzeniu oraz równoległy do ust układ łyżeczki. Ćwiczmy wtedy zbieranie pokarmu wargą górną, domykanie ust, mięśnie policzkowe, język który przyjmuje pokarm i musi go przemieścić w tył jamy ustnej, by dalej niezależnie od nas wszedł w fazę połykania, koordynację oddechową.

Picie z kubka zwykłego ( nie niekapka)- około 9 miesiąca życia. Na początku to rodzic przytrzymuje kubek. Opieramy kubek na wardze dolnej, nie na zębach! Zaczynamy od gęstych płynów, by było łatwiej. Roczniak powinien próbować pić samodzielnie, a rodzic mieć cierpliwość :). Trzylatek potrafi chodzić z kubkiem i nie rozlać płynu. Ćwiczymy sekwencję czynności, wargi- zaokrąglenie, domykanie, mięśnie policzków, koordynację oddechową.

Około ósmego- dziesiątego miesiąca życia bobasa pojawiają się zęby, wtedy przychodzi czas na naukę jedzenia innych produktów niż mleko, papki, kaszki. Zaczynamy od miękkich biszkoptów, chleba ze skórką, bułek, przechodzimy do coraz twardszych, by w wieku trzech lat nasz dzieciaczek mógł jeść jabłko, marchewkę, kalarepkę..

  1. Odgryzanie jest ważne, bo warunkuje pracę mięśni unoszących i obniżających żuchwę, języka, który przemieszcza pokarm w jamie ustnej, koordynację oddechową oraz koordynację wzrokowo – ruchową ( oko-ręka).
  2. Gryzienie -umożliwiają kolejne pojawiające się zęby. Gryzienie bez udziału zębów, dziąsłami nazywamy pseudogryzieniem. Analogicznie odgryzanie dziąsłami – pseudoodgryzanie :). Język przenosi pokarm na powierzchnie żujące zębów bocznych, miesza go ze śliną, przy udziale żuchwy dochodzi do rozdrobnienia pokarmu i ukształtowania gałki.
  3. Żucie -to rozcieranie, miażdżenie, przeżuwanie – to więcej niż gryzienie, a więc pokarmy również stają się bardziej wymagające – są po prostu twarde! (orzechy, mięso), a  ruchy żuchwy odbywają się w płaszczyźnie pionowej, poziomej ( ruchy eliptyczne), wykonując również ruchy obrotowe. Fitness i siłowania w jednym :).
  4. Gryzienie i żucie to ćwiczenia na maksa, nie ma lepszych! Sprzyjają rozwojowi narządu żucia, oczyszczają zęby, wzmacniają język, żuchwę, wargi, policzki.
  5. Połykanie- dzielimy na infantylne i dojrzałe. Infantylne – trwa wg wielu badaczy tematu do 3 roku życia, język jest wtedy umieszczony na dolnych zębach. Przy połykaniu dojrzałym czubek języka znajduje się przy dziąsłach, za szyjkami górnych zębów siecznych; boki języka wznoszą się; usta są domknięte.

Podczas diagnozy sprawdzam funkcje prymarne. Wiele problemów z artykulacją ma swoje początki w początkach….i nie da rady pracować nad  wadami wymowy bez pracy nad nimi.